İİK 89 uyarınca üçüncü kişiye gönderilen
haciz ihbarnamesinin kira ve istihkak alacakları dışında, ümit ve ihtimale
dayalı muhtemel alacaklar için herhangi bir sonuç doğurmayacağı, borçlunun
üçüncü kişi nezdinde ileride doğması muhtemel alacaklarının haczi için ancak
İİK 78 hükmü kapsamında haciz müzekkeresi gönderilmesi gerektiği hususunda pek
çok inceleme ve karar mevcut ise de söz konusu muhtemel alacakların haczinin amme
alacakları yönünden mümkün olup olmadığına ilişkin bu denli yeterli inceleme ve
karar bulunmamaktadır. Bu sebeple çalışmamızda 6183 sayılı AATUHK kapsamında
yer alan muhtemel alacakların haczinin mümkün olup olmadığı incelenecektir.
Öncelikle ifade etmek gerekir ki, amme alacakları kapsamında borçlunun üçüncü kişi nezdindeki hak ve alacaklarının haczi 6183 sayılı AATUHK 79’uncu maddesi uyarınca İİK 89’uncu madde ile benzer şekilde düzenlenmiştir. Buna göre; hamiline yazılı olmayan veya cirosu kabil senede dayanmayan alacaklar ile maaş, ücret, kira vesaire gibi her türlü hakların ve fiilen tutanak düzenlemek suretiyle haczi kabil olmayan üçüncü şahıslardaki menkul malların haczi, borçlu veya zilyed olan veyahut alacak ve hakları ödemesi gereken gerçek ve tüzel kişilere, kurumlara haciz keyfiyetinin tebliği suretiyle yapılmaktadır. Haciz bildirisi tebliğ edilen üçüncü şahıs; borcu olmadığı veya malın yedinde bulunmadığı veya haczin tebliğinden önce borcun ödendiği veya malın tüketildiği ya da kusuru olmaksızın telef olduğu veya alacak borçluya veya emrettiği yere verilmiş olduğu gibi bir iddiada ise durumu, haciz bildirisinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde tahsil dairesine yazılı olarak bildirmek zorundadır. Üçüncü şahsın süresinde itiraz etmemesi halinde, mal elinde ve borç zimmetinde sayılır ve hakkında bu Kanun hükümleri tatbik olunur.
İlgili düzenlemede görüleceği
üzere, maaş, ücret, kira, vesaire denilmek suretiyle belirtilen haczi kabil alacaklar
sınırlı sayıda olmayıp ileriye
matuf alacakların haczine cevaz verilip verilmediği hususunda açık bir ifade
yer almamaktadır.
Hal böyleyken konuya ilişkin,
Maliye Bakanlığı’nın Tahsilat Genel Tebliği’nin ihtiyati hacizli başlıklı kısmının 9’uncu maddesini incelemek gerekmektedir.
İlgili tebliğde, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre, ihtiyati veya kat’i haczin
borçlunun her türlü mal, hak ve alacaklarına tatbik edilmesi mümkün bulunmakta
olduğu, ancak, borçlu olan bir şahsın bankalarda bir alacak ve hakkı bulunmamasına
rağmen ileride borçlu adına doğacak alacaklar için bankalara haciz veya
ihtiyati haciz bildirisi tebliğ edilmesi, haczin “borçlunun mal varlığını hedef
tutması” esasına aykırı düşeceği, bankalara yapılacak haciz ve ihtiyati haciz
tebliğlerinin sadece tebliğ tarihi itibarıyla amme borçlularının mevcut olan
varlıklarını konu alması ve bu kişilerin ileride doğabilecek alacakları için
haciz ve ihtiyati haciz tebliğinde bulunulmaması gerektiği.. ifade
edilmektedir.
Bununla birlikte ilgili maddenin
devamında, bankacılık sisteminde, POS cihazı kullanan müşteri ile banka
arasında yapılan devamlı nitelik arz eden sözleşmelere dayanan bankalar
nezdindeki hesaplara ileriye matuf olmak üzere haciz konulmasının mümkün olduğu
belirtilmiş ise de ilgili düzenleme Danıştay 4. Dairesi’nin 12/12/2019 tarihli
(2018/6581 E. - 2019/8748 K.) kararı kapsamında “..işlem tarihi itibarıyla henüz mevcut olmamakla beraber ileride
doğması muhtemel olan alacaklarla ilgili olarak maaş, ücret, kira gibi hakların
haczinin de değinilen maddeye göre yapılacağı belirtilmekle alacağın doğumuna
temel teşkil eden hukuki ilişkiden kaynaklanan hakların haczedilebileceği kabul
edilmiş ancak, temelindeki hukuki ilişkinin niteliği gereği süreklilik arz
etmekle birlikte işlem tarihi itibariyle doğup doğmayacağı ve miktarı belli
olmayan alacakların haczine imkân tanınmamıştır..” gerekçesiyle iptal edilmiş olup banka hesaplarına işlem tarihi itibariyle doğup
doğmayacağı ve miktarı belli olmayan alacaklar yönünden ileriye matuf haciz
konulması bu yönüyle de engellenmiştir.
Ancak uygulamada bankaların sorumluluk almamak adına, vergi dairesinin haciz bildirgesine karşı haciz bildirgesini aldığı tarihte mevcut olmayan ancak ileride hesaba yatan bakiyeler için de haciz işlemi uyguladığı görülmektedir. Oysa yukarıda izah edildiği üzere, borçlunun ileriye matuf alacakları için kesin yahut ihtiyati haciz konulması mümkün olmayıp bu halde bankaların hukuki sorumluluğu bulunmaktadır.
Sonuç olarak, muhtemel alacakların haczine ilişkin İİK çerçevesindeki uygulamanın 6183 sayılı kanun ile paralel olduğundan bahsetmek son derece mümkündür. Buna göre, amme alacakları yönünden de alacağın doğumuna temel teşkil eden hukuki ilişkiden kaynaklanan hakların haczedilebileceği kabul edilmiş ancak, temelindeki hukuki ilişkinin niteliği gereği süreklilik arz etmekle birlikte işlem tarihi itibariyle doğup doğmayacağı ve miktarı belli olmayan alacakların haczine imkân tanınmamıştır.
Kaynak :
Av. Akın Gencer ŞENTÜRK/Yargı
Kararları Işığında Müstakbel veya
Muhtemel Alacak Haczi/İzmir, 15.05.2017
Tahsil Yetkisinin Kullanımının Haciz İşlemi Bakımından Değerlendirilmesi/ Arş. Gör. Dr. Betül HAYRULLAHOĞLU/ İzmir Barosu Dergisi - Eylül 2019 - 267